Sankta Biblio

Biblio  eliru

Atbaŝo iii

1Mo 2Mo 3Mo 4Mo 5Mo Jos Juĝ Rut 1Sa 2Sa 1Re 2Re 1Kr 2Kr Ezr Neĥ Est Ijo Psa Sen Pre Alt Jes Jer Plo Jeĥ Dan Hoŝ Jol Amo Oba Jon Miĥ Naĥ Ĥab Cef Ĥag Zeĥ Mal

Mat Mar Luk Joh Ago Rom 1Ko 2Ko Gal Efe Fil Kol 1Te 2Te 1Ti 2Ti Tit Flm Heb Jak 1Pe 2Pe 1Jo 2Jo 3Jo Jud Apo

schuerman schuerman

2019.090

Debavka

Atbash iii Atbaŝo iii

(aka) 3 Nögel  xxxiii 3 Nögel (kaŭ renomis kiel)
Atbash In Jeremiah And Its Literary Significance, Part III  xxxiv  Atbaŝo En Jeremia Kaj Sia Literatura Signifo, Parto III
Parts I and II  Partoj I kaj II
The atbash is a rare type of wordplay in the Hebrew Bible. It is a cryptic writing technique in which the first letter [א] is used as a substitute for the last [ת], the second [ב] for the penultimate [ש], and so on.xxxv In the two previous articles, published [at 1 Nögel and 2 Nögel]-xxxvi, the author suggested seven such atbash in the Book of Jeremiah. In this issue he examines the two final ones. xxxv

xxxvi

La atbaŝo estas malofta tipo de vortoludo en la Hebrea Biblio. Ĝi estas kripta skriba tekniko tiel: la unuan literon de la alfabeto [א] utilitas anstataŭ la fino [ת], la dua [ב] anstataŭ la anstaŭlasto [ש], kaj k.t.p.xxxv En la du antaŭaj artikoloj, aperis [ĉe 1 Nögel kaj 2 Nögel]-xxxvi, la verkisto proponis sep ekzemplaj atbaŝoj en la Libro de Jeremia. En ĉi tia eldono, li ekzamenas la du finaj eroj.
[ 8. Jer. ] 36:27כתב
The word of the Lord came to Jeremiah after the king had burned the scroll containing the words that Baruch had written [כתב] at Jeremiah’s dictation.  Kaj aperis jena vorto de la Eternulo al Jeremia, post kiam la reĝo forbruligis la skribrulaĵon, kaj la vortojn, kiujn Baruĥ skribis [כתב] sub diktado de Jeremia[.]
Scholars have commented on many facets of this section: e.g., the king’s motivation for burning the scroll,1 the first appearance of Baruch, and the sympathy of the king’s courtiers towards Jeremiah,2 but none has noted the presence of an atbash. 1

2

Sciistoj komentis multajn facetojn de ĉi tia sekcio: ekz. la motivon de la re─Ło por bruligi la skribrulaĵon,1 la unua apero de Baruĥ, kaj la simpatio de la korteganoj de la reĝo al Jeremia,2 sed neniu rimarkis la ĉeeston de atbaŝo.
Though the word כתב [write] is common in the Hebrew Bible, it does not occur so frequently in connection with fire as it does here. As the atbash of כתב is לאש [for fire] we may see here a clever cryptogram. Moreover, the word אש [fire] does not appear in the pericope-xxxvii which reports Jeremiah’s discovery of king Jehoiakim’s act (36:27-32). Instead, Jeremiah alludes to its presence through the frequent use of שרף [burn] alongside כתב [write.] The word אש does occur two times in the previous section (36:23)-3 in which the king burns the scroll, suggesting that it serves an anticipatory function there; i.e., to prepare the reader for the atbash in 36:27 (cf. atbash 5 above). xxxvii

3

Kvankam la vorto כתב [skribi] estas komuna en la hebrea Biblio, ĝi ne okazas tiel ofte rilate al fajro kiel ĝi faras ĉi tie. Kiel la atbaŝo de כתב estas לאש [por fajro] ni povas vidi ĉi tie lerta kripto. Plie, la vorto אש [fajro] ne aperas en la perikopo-xxxvii kiu raportas la malkovron de Jeremia pri la ago de reĝo Jehojakim (36:27-32). Anstataŭe, Jeremiah aludas al sia ĉeesto tra la ofta uzo de שרף [bruli] flanke כתב [skribi.] La vorto אש okazas du fojojn en la antaŭa sekcio (36:23)-3 en kiu la reĝo bruligas la skribrulaĵon, sugestante, ke ĝi servas anticipan funkcion tie; tio estas, ĝi preparas la leganton por la atbaŝo en 36:27 (vidu atbaŝo 5 supre).
Some support for the atbash appears in the double accusative of 36:27:

after the king had burned the scroll [and] the words which Baruch had written

As Radaq observes, the king burns two objects here and not one. He then explains by reference to the Talmud,xxxviii wherein it states that when one sees a Torah-xxxix scroll burning “one must rend his garments twice, once for the scroll, and once for the writing.”-xl While the comparison is apposite, it fails to explain the double accusative in Jeremiah 36:27. The dual object, I would posit, brings out the dual aspect of the atbash on כתב/לאש; i.e. no matter how you read כתב it comes out לאש.
xxxviii

xxxix

xl

Kelkaj subteno por la atbaŝo aperas en la duobla akuzativo de 36:27:

post kiam la reĝo forbruligis la skribrulaĵon, kaj la vortojn, kiujn Baruĥ skribis

Kiel Radak observas, la reĝo bruligas du objektojn ĉi tie kaj ne unu. Li tiam klarigas per referenco al la Talmudo,xxxviii kie ĝi deklaras, ke kiam oni vidas bruli scribaĵon de la Torao,xxxix “oni devas ŝiri siajn vestojn dufoje, unufoje por la skribrulaĵo, kaj unufoje por la skribo.”-xl Dum la komparo estas taŭga, ĝi ne klarigas la duoblan akuzativo en Jeremia 36:27. La duobla objekto, kiun mi proponus, elsendos la duoblan aspekton de la atbaŝo en כתב/לאש; tio estas, en ĉiu maniero, kiun vi legas כתב, ĝi signifas לאש.
Though we will never know exactly which of Jeremiah’s prophecies were burnt and rewritten, Rashi and Radaq believed both to be the Book of Lamentations. Interestingly, they connected it to Lamentations because of the acrostics-xli which that book contains. Thus, Rashi states of Jeremiah: “I am the man in which every letter is tripled.”-4 This connection between the atbash in Jeremiah 36:27 and the acrostics of Lamentations suggests a greater recognition of Jeremiah’s literary manipulation in late antiquity than is recorded for posterity. xli

4

Kvankam ni neniam scios precize, kio el la profetaĵoj de Jeremia estis bruligita kaj reescrita, Raŝi kaj Radak kredis, ke ili ambaŭ estu la Libro de Plorkantoj. Kurioze, ili ligis ĝin al Plorkantoj ĉar la enhavataj akrostikoj.-xli Tiel, Raŝi diras de Jeremia: “Mi estas la homo, en kiu ĉiu litero trioblis.”-4 Ĉi tia ligo inter la atbaŝo en Jeremia 36:27 kaj la akrostikoj de Plorkantoj sugestas pli grandan rekonon pri la literatura manipulado de Jeremio en malfrue antikva tempo ol verkitis por la estonteco.
Reinforcing this connection is the verb בער [burn, consume] in 36:22, שרך [burn] in 36:25, and the redundant use of אש in 36:24. As with the previous examples of atbash, the device is hinted at by the repetition of both the atbash word and other words which refer to it. Note also how, despite the king’s response, Jeremiah has Baruch draw up another scroll containing everything that was found in the burnt scroll plus more (36:32). Thus, Jeremiah’s cryptogram underscores the connection between Jehoiakin’s incendiary act and the Lord’s indestructable word. Here too, I hasten to add, a power struggle is evident.  Plifortigi ĉi tian ligon estas la verbo בער [bruli, konsumi] en 36:22, שרך [bruli] en 36:25, kaj la redunda uza de אש en 36:24. Kiel kun la antaŭaj ekzemploj de atbaŝo, la tekniko atentatis per ripeto de ambaŭ la atbaŝa vorto kaj aliaj vortoj, kiuj rilatas al ĝi. Notu ankaŭ kiel, malgraŭ la respondo de la reĝo, per Jeremia, Baruĥ strekas alian skribaĵon enhavantan ĉion, kio troveblis en la brulita rulumo plus pli (36:32). Tiel, la kripto de Jeremia substrekas la rilaton inter la incendia agado de Jehojakin kaj la vorton maldetruan de la Sinjoro. Ĉi tie ankaŭ, mi rapidas aldoni, potenca lukto estas evidenta.
[ 9. Jer. ] 48:2תלך
Moab’s glory is no more; in Heshbon they have planned evil against her; ‘Come let us make an end of her as a nation!’ You too, O Madmen,5 shall be silenced; the sword is following you [תלך]. xlii

5

Jam ne ekzistas la gloro de Moab; en Ĥeŝbon oni intencas kontraŭ ĝi malbonon, dirante: Ni iru, kaj ni ekstermu ĝin, ke ĝi ne plu estu popolo.xlii Ankaŭ vi, ho Madmen,5 eksilentu; vin persekutos glavo [תלך].
Many have noted the wordplay between “Heshbon” [חשבון] and “planned” [חשבו] and between “Madmen” [מדמן] and-xliii [תדמי] “silenced.”-6 But no scholar has noticed the presence of an atbash, specifically on תלך [go, follow] which when reversed becomes אכל [devour].7 The association of חרבות [swords] and אכל elsewhere in the Bible (e.g. Deut. 32:42, II Sam. 2:26, etc.) suggests that we see an atbash at work here. Moreover, note how the poet has anticipated the atbash by putting the root כרת [cut] into the Moabites’ mouths:

Come let us cut her off [נכריתנה] as a nation!-8
xliii

6

7

8

Multuloj remarkis la vortoludadon inter “Ĥeŝbon” [חשבון] kaj “planis” [חשבו] kaj inter “koleruloj” [מדמן] kaj-xliii [תדמי] “silentis.”-6 Sed ne akademiulo rimarkis la ĉeeston de atbaŝo, specife sur תלך [iru, sekvi] kiu kiam revertita iĝas אכל [manĝegi].7 La asocio de חרבות [glavoj] kaj אכל aliloke en la Biblio (ekz. Readmono 32:42, II Sam. 2:26, k.t.p.) sugestas, ke ni vidas atbaŝon laborante ĉi tie. Krome, rimarku, kiel la poeto antaŭvidis la atbaŝon, metante la radikon כרת [tranĉi] en la buŝojn de la Moabidoj:

Ni iru, kaj ni tranĉu [נכריתנה] ĝin, ke ĝi ne plu estu popolo!-8
As with the previous examples of atbash, references to this atbash occur in the pericope which contains it. In Jeremiah 48 we find the root אכל rehearsed again in connection with Heshbon and Moab:

For fire went forth from Heshbon, a flame from the midst of Sihon, devouring [תאכל] the brow of Moab… (48:45)

Note also that the atbash’s referent occurs at the end of the chapter (and the atbash at the beginning), suggesting that it was employed to bookend the prophecy as an inclusio.xliv
xliv Kiel kun la anta#aj ekzemploj de atbaŝo, referencoj al ĉi tia atbaŝo okazas en la perikopo, kiu enhavas ĝin. En Jeremia 48 ni trovas la radikon אכל reaŭdas rilate al Ĥeŝbon kaj Moab:

sed fajro eliros el Ĥeŝbon kaj flamo el la mezo de Siĥon, kaj ĝi manĝegos [תאכל] la flankon de Moab… (48:45)

Notu ankaŭ, ke la atbaŝa referenco okazas ĉe la fino de la ĉapitro (kaj la atbaŝo ĉe la komenco), sugestante ke ĝi uzitis por krampi la profetaĵon kiel inklusio.xliv
 
In conclusion, while no one example is evidence enough to argue for the existence of atbash in Jeremiah, the cumulative weight of all the examples illustrates that atbash is a more widely used device in the Book of Jeremiah than presently recognized.  Konklude, dum ne nur unu ekzemplo estas evidenteco sufiĉa por argumenti pri la ekzisto de atbaŝo en Jeremia, la suma pezo de ĉiaj ekzemploj ilustras, ke tio estas pli vaste uzita tekniko en la Libro de Jeremia ol nuntempe rekonita.
Furthermore, as the device occurs with repeated key nouns and verbs as well as personal names its purpose could not have been, as some have assumed, to protect the author. In addition, the names which appear in atbash form often appear in non-atbash form elsewhere. Thus, its purpose must lie elsewhere, and though we cannot be certain, the fact that anagrams,xlv gematria,xlvi and wordplays of all sorts appear frequently in magical texts suggests that the purpose of atbash in Jeremiah must be sought in the particular style of magical practice.9 In this regard, it is important to reiterate that each of the examples of atbash discussed above occurs in a context describing a power struggle, one which Jeremiah believes the Lord will overcome. Thus, just as the prophet’s coded words must be revealed, so also must The Lord reveal His hidden will through His word. Because the Lord has not yet brought about His promised reversal at the time of Jeremiah’s prophecy, the prophet has recorded God’s word in an inverted form. xlv

xlvi

9

Plue, kiel la tekniko okazas kun ripetitaj gravegaj substantivoj kaj verboj teil kiel personaj nomoj, lia celo ne povus esti, kiel iuj supozis, por protekti la aŭtoron. Krome, la nomoj, kiuj aperas atbaŝa formo, ofte aperas en ne-atbaŝa formo aliloke. Tiel, ĝia celo devas kuŝi aliloke, kaj kvankam ni ne povas esti certa, la fakto, ke anagramoj,xlv gematrioj,xlvi kaj vortaludadoj de multaj specoj ofte aperas en magiaj tekstoj, sugestas, ke la intenco de atbaŝo en Jeremia devas serĉati en la specifa stilo de magia praktiko.9 Ĉi-rilate, gravas ripeti, ke ĉiu el la ekzemploj de la supre menciitaj atbaŝo okazas en kunteksto priskribantas potencan lukto, kiun Jeremia kredas, ke la Sinjoro venkos. Tiel same, kiel la kodaj vortoj de la profeto devas malkaŝi, do ankaŭ la Sinjoro malkaŝu Lian kaŝitan volon per Lia vorto. Ĉar la Sinjoro ankoraŭ ne plenumis Sian promesitan reverton en la tempo de la profetaĵo de Jeremia, la profeto verkis la vorton de Dio en inversita formo.
Finally, let me note that despite that the book of Jeremiah contains thousands of words, after inverting the text I have found only nine instances of atbash. Are they all intentional or are some coincidental? One would expect many more examples if the language naturally produced “good Hebrew sense” when converted into atbash form. Still, I find some of the examples more convincing than others and if I were to rank the complete list from most to least convincing they would appear in the following order:xlvii Jeremiah 25:26 [0] (= Jer. 51:41), 51:1 [0], 48:2 [9th], 25:20-26 [4th], 18:2-4 [1st], 25:30 [5th], 22:10 [3rd], I Kings 9:13 [0], Jeremiah 25:38 [6th], 20:8 [2nd], 34:14 [7th], and [8th] 36:27.10 Nevertheless, I think it is worthwhile to present all the examplesxlviii because future researchers may benefit from this work. xlvii

10

xlviii

Fine, mi rimarku, ke malgraŭ tio, ke la libro de Jeremio enhavas milojn da vortoj, post kiam mi inversas la tekston mi trovis nur naŭ ekzemplojn de atbaŝo. Ĉu tutaj ili estas intencaj aŭ iaj hazardaj? Oni anticipus multajn pli da ekzemploj, se la lingvo nature produktus "bonan hebrean senson", kiam ĝi transformiĝos en atbaŝan formon. Ankoraŭ, mi trovas iujn ekzemplojn pli konvinkajn ol aliaj, kaj se mi devos rangi la kompletan liston de la plej malmulte malpli konvinka, ili aperus en la sekva ordo:xlvii Jeremia 25:26 [0] (= Jer. 51:41), 51:1 [0], 48:2 [9a], 25:20-26 [4a], 18:2-4 [1a], 25:30 [5a], 22:10 [3a], I Reĝoj 9:13 [0], Jeremia 25:38 [6a], 20:8 [2a], 34:14 [7a], and [8a] 36:27.10 Tamen, mi opinias, ke vidindas ĉiajn ekzemplojn,xlviii ĉar estontaj esploristoj povas profitigi ĉi tian verkon.
Finally, it also should be apparent that biblical scholars can profit greatly from the use of computers. That which lay hidden for centuries can be brought into light with the push of a few buttons. It is my sincere hope that other biblical and ancient Near Eastern scholars will exploit the new technologies as they become available and apply them not only to the search for additional examples of atbash in other books (especially, e.g., in Proverbs, a wisdom book with an emphasis on חידות [riddles]), but also to their own research.  Fine, ankaŭ devus evidenti, ke bibliaj erudiciuloj povas profiti multe de la uzado de komputiloj. Tio, kio kaŝis dum jarcentoj, povas enlumigiti per la puŝo de kelkaj butonoj. Estas mia sincera espero, ke aliaj bibliaj kaj Antikvaj Proksimaj Orientaj akademiuloj eksplodos la novajn teknologiojn kiam ili estos disponeblaj kaj apliki ilin ne nur al la serĉo de pliaj ekzemploj de atbaŝo en aliaj libroj (speciale, ekz., en Sentencoj, libro de saĝeco emfazas חידות [enigmojn]), sed ankaŭ al sia propra esplorado.
Notes  Steletoj
cf 1 Nögel, note i. xxxiii Vidu 1 Nögel, steleto i.
Note xxxv above links directly to the atbash table in 1 Nögel. xxxv Steleto xxxv supre ligilas rekte al la atbaŝan tabelon en 1 Nögel.
The original citations were replaced by local links to the respective articles. The Roman-numeral sequence for the translator’s notes is continued from the first two articles. xxxvi La originaj citoj anstataŭigitis artikolajn lokajn ligilojn respektive. La roma litera ordo por tradukistaj notoj daŭras el la du unuaj artikolojn.
See, e.g., Holladay, Jeremiah, pp. 259-260 1 Vidu, ekzemple, Haladej, Jeremia, pp. 259-260
See, e.g., Bright, Jeremiah, pp. 180-181. 2 Vidu, ekzemple, Brajt, Jeremiah, pp. 180-181.
pericope defined at 1 Nögel, note ix xxxvii perikopo definis ĉe 1 Nögel, steleto ix
It might have dropped out of 36:22 as well. Cf. LXX. 3 Elbe ĝi ankaŭ foriris de 36:22. Vidu LXX.
Talmud defined at 1 Nögel, note iii xxxviii Talmudo definis ĉe 1 Nögel, steleto iii
Torah– “A specially written scroll containing the five books of Moses,” glosbe on 2018.ix.27. xxxix Torao– Speciala skribita skribrulaĵo enhavanta la kvin librojn de Moseo, laŭ glosbe en 2018.ix.27.
Yerushalmi Talmud Mo’ed Qatan III, 83b, Babli 26a.
[This citation was originally in the text, moved here for readability.]
xl Jeruŝalmi Talmuda Moed Katan III, 83b, Babel 26a
[Ĉi tia citaĵo estis origine en la teksto, movita ĉi tie por komforta legati.]
acrostic– “In its common form, an acrostic is a poem where the first letter of each line spells out a message,” outstandingwriting, “or the alphabet,” wikipedia. xli akrostiko– …estas poemo kies komencaj, mezaj aŭ finaj literoj de ĉiuj versoj, legate vertikale, formas vorton (ĝenerale propran nomon), devizon, moton aŭ ideon, laŭ vikipedia.
Leviticus Rabbah, Proem 28, 3:1. 4 Levitikus Raba, Proem 28, 3:1.
The passage as cited by Noegel employs single quotes, ‘e.g.’ No such quotes in Esperanto. xlii La perikopo citis de Nogel uzas unuopajn citajn markojn, ‘ekz.’ Ne tiaj markoj esperante.
Might מדמן also be an atbash for יקיט “he will snap off”? 5 Eble מדמן ankaŭ estas atbaŝo por יקיט “li rompos for”?
The Hebrew word for “silenced” in the original is after the English word— and noted by “6” —but automatic browser left-right and right-left dynamics confuse the display. xliii La originala hebrea vorto “silentigita” estas post la angla vorto— kaj markitis laŭ “6” —sed retumiloj havas maldekstrajn-dekstrajn kaj dekstrajn-maldekstrajn dinamikojn, ke konfuzas la prezenton.
See, e.g., Rashi; Radaq; Altschuler’s Metsudat David; Driver, The Book of the Prophet Jeremiah, p. 281, n.c.;xlix Thompson, The Book of Jeremiah, pp. 702-703; Bright, Jeremiah, p. 319; Holladay, Jeremiah, p. 349. 6

xlix

Vidu, ekzemple, Raŝi; Radak; Altŝulera Mecudat David; Drajver, La Libro de la Profeto Jeremia, p. 281, n.c.;xlix Tamsen, La Libro de Jeremia, pp. 702-703; Brajt, Jeremia, p. 319; Haladej, Jeremia, p. 349.
One must question whether the Targum attempted to render the atbash by way of יהכון קטולי חרבא “the slayers of the sword shall go forth.” 7 Oni devas demandi se la Targumo strebas fari la atbaŝon laŭ יהכון קטולי חרבא “eliros la mortigintoj de glavo.”
At 48:2. Thompson, The Book of Jeremiah, p. 703, notes the use of the verb but merely points out its various nuances. 8 Ĉe 48:2. Tamsen, La Libro de Jeremia, p. 703, notas la uzon de la verbo sed simple montras siajn diversajn nuancojn.
inclusio– …a literary device based on a concentric principle, also known as bracketing or an envelope structure, which consists of creating a frame by placing similar material at the beginning and end of a section… (Dictionary). xliv inklusio– …literatura tekniko bazitis sur koncentra principo, ankaŭ konata kiel krampi aŭ kovela strukturo, kiu konsistas en krei kadron per simila simila materialo ĉe la komenco kaj fino de sekcio… (Vortareto)
anagram– “a word, phrase, or name formed by rearranging the letters of another, such as cinema, formed from iceman,” (google). xlv anagramo– “vorto, frazo, aŭ nomo formita reordigante la literojn de alia, ekzemple ‘gana maro’ formita de ‘anagramo.’”
gematria– “interpreting the Hebrew scriptures by computing the numerical value of words, based on those of their constituent letters,” (google). xlvi gematrio– “interpretante la hebreajn skribojn per komputado de la nombra valoro de vortoj, surbaze de tiuj el iliaj konstituaj literoj,”
As observed already by Dornseiff, Das Alphabet in Mystik und Magie, p. 63. See also, Lieberman, Hellenism in Jewish Palestine, pp. 74-75. 9 Kiel observita jam de Dornsajf, La Alfabeto en Misticismo kaj Magio, p. 63. Vidu ankaŭ, Liberman, Hellenismo en juda Palestino, pp. 74-75.
Bracketed numerals above (in the text) and superscripts below (in note 10) indicate order presented in the current articles and the list of 9, if apposite. Examples with nulls were mentioned in the introduction of 1 Nögel. xlvii Krampitaj ciferoj supre (en la tekto) kaj supraskriptoj sube (en steleto 10) indikas ordon prezentitan en la nunaj artikoloj kaj la listo de 9, se taŭge. Ekzemploj kun nuloj menciitis en la enkonduko de 1 Nögel.
These are the key-words indicated in my list: 10 Ĉi tioj estas la gravegaj vortoj indikitaj en mia listo:
ששך–0, לב קמי–0, תלך–9, מלכי–4, חמר–1, ישאג–שאג–ישאג–5, תבכו–בכו–בכו–3, כבול–0, סכו–6, מדי–2, חפשי–7, כתב–8.
Additionally, when considering “all examples,” recall the “honorable mentions:”
(1) note 30, 1 Nögel, מדי דבריך (without the corresponding atbash יקם קשגמל, but with translation from Hebrew),
(2) note 3, 2 Nögel, זמכיעילם
(3) note 5, this article: מדמןיקיט
xlviii Krome, kiam konsiderante “ĉiaj ekzemploj,” memoru la “honorindajn menciojn:”
(1) steleto 30, 1 Nögel, מדי דבריך (sen la rilata atbaŝo יקם קשגמל, sed kun traduko el hebree),
(2) steleto 3, 2 Nögel, זמכיעילם
(3) steleto 5, ĉi tia artikolo: מדמןיקיט
n.c.– typo for “n.b.”? xlix n.c.– eraro por “n.b.”?
Scott B. Noegel (Jewish Bible Quarterly, 24/4, 1996), 247-9. xxxiv Skat B. Nogel (Juda Biblio Kvarone, 24/4, 1996), 247-9.