Sankta Biblio

Biblio  eliru

Atbaŝo ii

1Mo 2Mo 3Mo 4Mo 5Mo Jos Juĝ Rut 1Sa 2Sa 1Re 2Re 1Kr 2Kr Ezr Neĥ Est Ijo Psa Sen Pre Alt Jes Jer Plo Jeĥ Dan Hoŝ Jol Amo Oba Jon Miĥ Naĥ Ĥab Cef Ĥag Zeĥ Mal

Mat Mar Luk Joh Ago Rom 1Ko 2Ko Gal Efe Fil Kol 1Te 2Te 1Ti 2Ti Tit Flm Heb Jak 1Pe 2Pe 1Jo 2Jo 3Jo Jud Apo

schuerman schuerman

Debavka

Atbash ii Atbaŝo ii

(aka) 2 Nögel  xiv 2 Nögel (kaŭ renomis kiel)
Atbash In Jeremiah And Its Literary Significance, Part II  xv  Atbaŝo En Jeremia Kaj Sia Literatura Signifo, Parto II
Perhaps no other type of wordplay in the Hebrew Bible is as rare as atbash [אתבש], a cryptic writing technique in which the first letter of the alphabet [א], is used as a substitute for the last [ת], the second [ב] for the penultimate [ש], the third [ג] for the antepenultimate [ר], and so on.xvi Though the rabbis of the talmudic and medieval periods recognized atbash as a legitimate literary device, to date only three or possibly four sure instances of atbash have been discovered. xvi Eble ne alia eksemplo de vortoludo en la hebrea Biblio estas tiel malofta kiel atbaŝo [אתבש], kripta skriba tekniko ekspluatas la unuan literon de la alfabeto [א], substituas anstataŭ la fino [ת], la dua [ב] anstataŭ la anstaŭlasto [ש], la tria [ג] anstataŭ la antaŭ-anstaŭlasto [ר], kaj k.t.p.xvi Kvankam la talmudaj kaj mezepokaj periodaj rabenoj rekonitaj atbaŝo kiel legitima literatura tekniko, ĝis nun nur tri aŭ eble kvar certaj okazoj de atbaŝo estis malkovritaj.
Professor Noegel exploits the use of computer technology and finds nine hitherto undiscovered examples of atbash in the book of Jeremiah. In his first of a series of three articles, he suggested two such atbash terms. In this article he explores five more. xvii Profesoro Nogel eksplodas la uzadon de komputila teknologio kaj trovas naŭ ĝis nun ne malkovritaj ekzemploj de atbaŝo en la libro de Jeremia. En sia unua el serio da tri artikoloj, li sugestis du tiajn atbaŝajn vortojn. En ĉi tia artikolo li esploras kvin pli.
Parts I and III  Partoj I kaj III
[ 3. Jer. ] 22:10בכה
Do not weep for the dead; and do not lament [תבכו] for him. Weep [בכו בכו] rather for him who is leaving, for he shall never come back to see the land of his birth!  Ne ploru pri mortinto kaj ne funebru [תבכו] pri li; sed ploru forte [בכו בכו] pri tiu, kiu foriras, ĉar li ne plu revenos kaj ne revidos la landon de sia naskiĝo.
The prophet’s three-time repetition of the root בכה [weep] signals its importance. Reading the words formed from the root בכה as atbash, we get אשלף and שלף שלףI will unsheath-xviii [my sword] and he surely has unsheathed [his sword], respectively. xviii La trifoje ripeto de la profeto de la radiko בכה [plori] signas ĝian gravecon. Legante la vortojn formitajn de la radiko בכה kiel atbaŝo, ni akiras אשלף kaj שלף שלףmi elingos-xviii [mian glavon] kaj li certe elingis [lian glavon] respektive.
Commentators note little here other than who might be the object of the lament.1 It is of interest that Rashi suggests a relationship of lex talionis-xix between this verse and Jeremiah 36:30 wherein we find a play on the word “sword” [חרב]:

I will expose his corpse to heat [חורב] by day and cold by night.
1

xix

Komentistoj rimarkas malgrande ĉi tie krom tio, kio povus esti la celo de la lamentado.1 Estas interese, ke Raŝi sugestas rilaton de lex talionis-xix inter ĉi tiu verso kaj Jeremia 36:30 en kiu ni trovas ludadon laŭ la vorto “glavo” [חרב]:

kaj lia kadavro estos ĵetita al la varmego [חורב] de la tago kaj al la malvarmo de la nokto.
Contextually these atbash also make sense. They refer us back to the Lord’s message of doom in 22:7:

I will appoint destroyers against you, each with his weapons [כליו].

In I Samuel 21:9 we find the expression גם חרבי וגם כלי [also my sword, and also my weapons] which directly connects כלי with חרב. The atbash on שלף/בכה in Jeremiah 22:10 gains support when we add to this the frequent association of חרב with שלף (e.g. Num. 22:23, Jud. 8:10, II Sam. 24:9, et al.).
  Kuntekste ĉi tiuj atbaŝoj ankaŭ havas senton. Ili raportas nin reen al la Eternula mesaĝo de detruo en 22:7:

Mi starigos kontraŭ vi ekstermantojn, ĉiun kun liaj bataliloj [כליו].

En I Samuel 21:9 ni trovas la esprimon גם חרבי וגם כלי [ankaŭ mia glavo, ankaŭ mia armiloj] kiu rekte konektas כלי kun חרב. La atbaŝo sur שלף/בכה en Jeremia 22:10 gajnas subtenon kiam ni aldonas ĉi tion la ofta associo de חרב kun שלף (ekzemple Nom. 22:23, Juĝ. 8:10, II Sam 24:9, k.t.p.)
Further, as Jeremiah 23:16-20 clarifies, the prophet advocates peaceful resistance. He wants the rulers of Jerusalem to perform acts of peace-2 and not profit (22:17), and to avoid confrontation with Babylon. If they do not, Jeremiah warns, they will suffer from the sword [חרב] (cf. Jer. 21:7, 21:8, 22:7), and come to ruin [חרבה] (Jer. 22:5). The frequent repetition of the word חרב in this chapter and the play on חרבה in connection with a Babylonian reprisal underscores the importance of the atbash on בכה [weeping] in 22:10-12. We are not to weep for the righteous King Josiah who was slain in battle at Megiddo (II Kg. 23:29-30), but rather for “he who goes”; namely, the evil King Jehoahaz, who will eventually be exiled to Egypt by Pharoah Necho (II Kg. 23:31-33). 2 Krome, kiel Jeremia 23:16-20 klarigas, la profeto promocias pacan reziston. Li volas, ke la estroj de Jerusalem plenumu pacaj-2 agojn kaj ne profito (22:17), kaj eviti konflikton kun Babel. Se ili ne faras, Jeremia avertas, ke ili suferos de la glavo [חרב] (vidu Jer 21:7, 21:8, 22:7), kaj ili ruinigos [חרבה] (Jer 22:5). La ofta ripeto de la vorto חרב en ĉi tiu ĉapitro kaj la ludaĵo pri חרבה rilate al Babela represacio substrekas la gravecon de la atbaŝo sur בכה [plorado] en 22:10-12. Ni ne devas plori pro la justa Reĝo Joŝija, mortigita en batalo en Megido (II Reĝ. 23:29-30), sed anstataŭ por “tiu, kiu iras”; nome la malbona Reĝo Jehoaĥaz, kiu poste estos ekzilita al Egiptujo per Faraono Neĥo (II Reĝ. 23:31-33).
If we, along with the concensus of modern scholars, accept these two personages as the objects of weeping in Jeremiah 23:10, then we must ask why we should not weep for a good king, but weep for an evil one. This problem is solved if we read the three appearances of בכה as atbash. The message is that one should not “unsheath the sword” in battle (as Josiah did) and die, but rather “unsheath the sword” against Jehoahaz, who has repeated the evil of his ancestors (II Kg. 23:32), and live. The prophet’s inverted message again describes a soon-to-be inverted power struggle.  Se ni, kune kun la konsento de modernaj akademiuloj, akceptu tiujn du gravulojn kiel la celo de ploradoj en Jeremia 23:10, tiam ni devas demandi kial ni ne ploru por bona reĝo, sed ploru pro malbonula. Ĝi tiu problemo solvas se ni legas la tri okazojn de בכה kiel atbaŝo. La mesaĝo estas ke tiu ne devus “elingas la glavon” en batalo (kiel Joŝija faris) kaj morti, sed anstataŭ “elingas la glavon” kontraŭ Jehoaĥaz, kiu ripetis la malbonon de siaj prapatroj (II Reĝ. 23:32), kaj vivu. La renversita mesaĝo de la profeto denove priskribas baldaŭ-renversitan potencan lukton.
[ 4. Jer. ] 25:20-26כלה
These verses list the nations for whom the Lord promises His wrath. Included in this roster are the kings of the Philistines, Tyrians, Sidonians, Arabians, Elamites,3 and a host of others to whom the Lord addresses His woeful word with the repeated phrase all the kings of… In Hebrew, this construct phrase is מלכי which when read as an atbash is יכלם [he will destroy them] from כלה. 3 Ĉi tiaj versoj listigas la naciojn, por kiuj la Eternulo promesas Sian koleron. Inkluditaj en ĉi tia listo estas la reĝoj de la Filiŝtoj, Tiranoj, Cidonanoj, Araboj, Elamidoj,3 kaj grupego de aliaj, al kiuj la Sinjoro alvokas Sian malĝojan vorton per la ripetita frazo ĉiuj reĝoj de… En la hebrea, ĝi tiu frazo estas konstruita מלכי kiu kiam legas kiel atbaŝo estas יכלם [li pereigos ilin] el כלה.
Commentators with reference to the last line containing the atbash on ששך-xx have been noted in my first [article]. Regarding the list of nations, Bright avers that the section has suffered some expansion.4 Outside of its syntactical difficulties, the passage has elicited few comments.5 xx

4

5

Komentistoj kun referenco al la lasta linio enhavanta la atbaŝo sur ששך-xx estis notitaj en mia unua [artikolo]. Koncerne la liston de nacioj, Brajt deklaras, ke la sekcio suferis iom da ekspansio.4 Ekstere de siaj sintakaj malfacilaĵoj, la perikopo elvokis malmultajn komentojn.5
Like the previous example, this atbash is underscored by its constant repetition. This atbash is also extra-special because it is exploits [sic] the middle four letters of the Hebrew alphabet. W.G.E. Watson has demonstrated that the same letters also appear frequently in Psalm 145 and are crucial to the psalm’s message.6 The same device is at work here in the form of a [sic] atbash-palindrome.xxi 6

xxi

Kiel la antaŭa ekzemplo, ĉi tio atbaŝo submetitas de ĝia konstanta ripeto. Ĉi tia atbaŝo ankaŭ estas krom-speciala ĉar ĝi eksplodas la kvar mezajn literojn de la hebrea alfabeto. Ŭ.G.E. Ŭatson eksponis, ke la samaj leteroj ankaŭ ofte aperas en Psalmo 145 kaj estas gravaj por la psalma mesaĝo.6 La sama tekniko funkcias ĉi tie en formo de atbaŝa palindromo.xxi
The atbash, which appears as “he will destroy them” in reference to the previous list of kings, takes on a different nuance when connected with בבל/ששך in 25:26 permitting us to read מלך ששך as יכלם בבל [he will humiliate Babylon] (from כלם because כלה does not fit grammatically). In essence, though the rabbis did not catch it, it is a double atbash.  La atbaŝo, kiu aperas kiel “li detruos ilin” en referenco al la antaŭa listo de reĝoj, prenas alian nuancon kiam konektita kun בבל/ששך en 25:26 permesante nin legi מלך ששך kiel יכלם בבל [li humiligos Babelon] (el כלם ĉar כלה ne taŭgas gramatike). Esence, kvankam la rabenoj ne malkovris ĝin, ĝi estas duobla atbaŝo.
As with the other atbash, this double atbash is bolstered by contextual references. We hear the root כלה [destroy] several times in Jeremiah (e.g. 5:3, 9:15, 14:12, 16:4, et al.), often in association with Babylon and frequently in connection with the sword [חרב]. It is no wonder, therefore, that just prior to these atbash Jeremiah equates the wrath of The Lord upon the kings of the nations with the peril of the sword (25:16)  Kiel kun la alia atbaŝo, ĉi tia duobla atbaŝo estas apogita de kuntekstaj referencoj. Ni aŭdas radikon כלה [detrui] plurfoje en Jeremia (ekz. 5:3, 9:15, 14:12, 16:4, kaj alioj), ofte en asocio kun Babel kaj ofte rilate la glavo [חרב]. Ne estas mirinde, ke ĵus antaŭ ĉi tiaj atbaŝoj Jeremia egaligas la koleron de la Sinjoro sur la reĝoj de la nacioj per la danĝero de la glavo (25:16).
As for the root כלם [humiliate], observe how Jeremiah uses it previously in 20:11 in reference to the כלמת עולם [perpetual humiliation] which the Lord will inflict on the Babylonians! In effect, atbash in this passage equates destruction [כלה] with the other nations and humiliations [כלם] with Babylon. Such lingual inversion again must be seen within the context of words and their power. Just as God is able to invert מלך to כלם, so also can He bring “kings” to “shame” through his word.  Koncerne al la radiko כלם [humiligi], observu kiel Jeremia uzas ĝin antaŭe en 20:11 en referenco al la כלמת עולם [eterna humiligo] kiun la Eternulo venigos sur la Babelanojn! Efekte, atbaŝo en ĉi tia perikopo egaligas detruon [כלה] kun la aliaj nacioj kaj humiligoj [כלם] kun Babel. Tia lingva inversio denove devas esti vidata en la kunteksto de vortoj kaj ilia potenco. Tiel Dio povas renversi מלך al כלם, kiel ankaŭ Li povas alporti “reĝoj” al “honto” per lia vorto.
[ 5. Jer. ] 25:30שאג
The Lord roars [ישאג] from on high, He makes His voice heard from His holy dwelling. He roars aloud [שאג ישאג] over His earthly abode, He utters shouts like the grape-treaders, against all the dwellers on earth.  La Eternulo ekbruos [ישאג] de alte, kaj el Sia sankta loĝejo Li aŭdigos Sian voĉon; Li forte ekbruos [שאג ישאג] kontraŭ Sian restadejon; kanton de vinpremantoj Li eksonigos super ĉiuj loĝantoj de la tero.
The repeated use of the root שאג [roar] again flags its importance. The atbash of this word is בתר [cut (into pieces)] (cf. Gen 15:9-21) and for שאג ישאג it is the pi’el-xxii infinitive absolute contruction בתר מבתר [He surely will cut (off)] (cf. Jer. 41:6, I Sam. 17:41).xxii La ripetata uzo de la radiko שאג [muĝo] denove indikas sian gravecon. La atbaŝo de ĉi tia vorto estas בתר [tranĉi (en pecojn)] (vidu Gen 15:9-21) kaj por שאג ישאג estas la pi’el-xxii infinitiva absoluta konstruo בתר מבתר [Li certe tranĉos (for)] (vidu Jer. 41:6, I Sam. 17:41).
The Targum renders השאג with יכלי [he destroys, finishes] suggesting that at least one tradition saw in שאג a veiled message of destruction. Metsudat David also connects the word with destruction: “he calls for a decree of desolation גזירת חורבן upon Jerusalem.” Interestingly, the latter also hints at “cutting [off]” by way of גזירה [decree (lit: “cutting”)] and “sword” חרב by way of חורבן [destruction]. Radak too sees here a reference to the “destruction” [להחריב] of the Jerusalem Temple. Modern commentators have missed the atbash here, preferring instead to comment on the over-all meaning of the passage or its intertextual connections.7 7 La Targumo asocias השאג kun יכלי [li detruas, finas] sugestante ke almenaŭ unu tradicio vidis en שאג vualitan mesaĝon de detruo. Metsudat David ankaŭ konektas la vorton per detruo: “Li anoncas dekreton ruinigan גזירת חורבן sur Jerusalem.” Kurioze, ĉi-lasta ankaŭ aludas “tranĉi [for]” laŭ גזירה [dekreto (senmetafore: “tranĉi”)] kaj “glavo” חרב laŭ חורבן [detruo]. Radak ankaŭ vidas ĉi tie referencon al la “detruo” [להחריב] de la Jerusalema Templo. Modernaj komentistoj ne povis rimarki la atbaŝon ĉi tie, anstataŭ preferantas komenti pri la generala signifo de la perikopo aŭ ĝiaj intertekstaj rilatoj.7
A lack of exegetical awareness of the device notwithstanding, intratextual references again support the atbash. Observe how Jeremiah reinforces the notion of “cutting off” by preparing the reader with:

ותפוצותיכם ונפלתם ככלי חמדה
[(I will) break you in pieces and you shall fall like a precious weapon] (25:34).8

Like the previous example, this atbash also anticipates the final line of the prophecy:

He delivers the wicked to the sword (Jer. 25:31).
8 Manko de ekzegeza konscio tamen, intertekstaj referencoj denove subtenas la atbaŝon. Observu kiel Jeremia plifortigas la nocion de “tranĉi for” preparante la leganton per:

ותפוצותיכם ונפלתם ככלי חמדה
[mi rompos vin en pecojn kaj vi falos kiel valora armilo] (25:34).8

Kiel la antaŭa ekzemplo, ĉi tio ankaŭ anticipas la finan linion de la profetaĵo:

Li transdonas la malvirtulojn al la glavo (Jer. 25:31).
In addition, 25:32 informs us that The Lord’s roar will come in the form of a tempest which when unleashed from the earth’s most “remote parts” [מירכתי ארץ], will reach the “ends of the earth” [עד קצה הארץ]. This verse rehearses the connection between שאג and בתר by associating the Lord’s storm with swords and cutting. See, for example, how the word ירך [lit.: thigh], which frequently occurs with חרב “sword” (e.g. Ex. 32:27, Jud. 3:16, Ps. 45:4, S.S. 3:8), describes the source of the storm. Similar is the twice-occuring expression “ends of” which derives from the verb קצה [cut]. The atbash, therefore, informs us that The Lord’s “roar” [שאג] will “cut off” [בתר] the wicked from on high.  Aldone, 25:32 informas nin, ke la muĝo de la Sinjoro venos en la formo de tempesto, kiu, kiam elĉerpiĝos el la plej “malproksimaj partoj de la tero” [מירכתי ארץ], atingos la “finojn de la tero” [עד קצה הארץ]. Ĉi tia verso ripetas la konekton inter שאג kaj בתר per asociante la ŝtormon de la Sinjoro kun glavoj kaj tranĉado. Vidu, ekzemple, kiel la vorto ירך [senmetafore: femuro] kiu ofte okazas kun חרב “glavo” (ekz. Eliro 32:27, Juĝ. 3:16, Ps. 45:4, Alta Kanto 3:8), priskribas la fonton de la ŝtormo. Simila estas la dufoje-okcidenta esprimo “finoj de” kiu derivas de la verbo קצה [tranĉi]. La atbaŝo, do, informas al ni, ke la “muĝo” [שאג] de la Sinjoro “fortranĉos” [בתר] la malvirtulon de altejo.
Most interesting is the fact that Jeremiah later employs Abraham’s division of the calf (Gen. 15:9-21) as a metaphor for the Babylonian destruction of Judea.  Plej interesa estas la fakto, ke Jeremia poste utiligas la dividon de Abraham de la bovido (Gen 15:9-21) kiel metaforo por la babela detruo de Judujo.
I will make the men who violated My Covenant, who did not fulfill the terms of the Covenant which they made before Me, [like] the calf which they cut in two so as to pass between the halves [בתריז]. The officers of Judah and Jerusalem, the officials, the priests, and all the people of the land who passed between the halves [בתרה] of the calf shall be handed over to their enemies, to those who seek to kill them[…] (Jer. 34:18-20).  Kaj Mi transdonos la homojn, kiuj malobeis Mian interligon, kiuj ne plenumis la vortojn de la interligo, kiun ili faris antaŭ Mi, kiam ili dishakis la bovidon en du partojn kaj trairis tra la dishakitaj partoj: [בתריז] la eminentulojn de Judujo kaj la eminentulojn de Jerusalem, la korteganojn kaj la pastrojn, kaj la tutan popolon de la lando, kiuj trairis tra la dishakitaj partoj de la bovido; [בתרה] Mi transdonos ilin en la manojn de iliaj malamikoj, kaj en la manojn de tiuj, kiuj celas ilian morton[…] (Jer. 34:18-20).
Jeremiah’s use of the atbash בתר/שאג in 25:30, therefore, anticipates his later comparison,xxiii and if we remember the ancient mindset regarding words, The Lord’s roar does not become that of a paper tiger, but rather it becomes a dangerous word prepared to cut asunder the unfaithful. xxiii Jeremia uzas la atbaŝon בתר/שאג en 25:30, sekve, ĝi antaŭvidas lian postan komparon,xxiii kaj se ni memoras la antikvulan pensmanieron pri vortoj, la kriado de la Sinjoro ne fariĝas tian paperan tigron, sed fariĝas danĝeran vorton preta por subfalĉi la malfidelajn.
[ 6. Jer. ] 25:38סכו
Like a lion, He has gone forth from His lair [סכו]; the land has become a desolation. Because of the oppressive wrath, because of His fierce anger.  Li forlasis Sian laŭbon [סכו] kiel leono; ilia lando fariĝis dezerto de la kolero prema kaj de Lia flama kolero.
The atbash for סכו [His lair] is חלף [sweep over, pass over], a poetic verb used with storms (cf. Isa. 8:8, Job 4:15, Hab. 1:11). In Job 9:11 and 11:10 חלף refers to God’s wrath. Thus, the atbash permits us to read Jeremiah 25:38:

Like a lion He departs, He storms over; the land becomes a desolation.
  La atbaŝo por סכו [Lia kaŝita hejmo] estas חלף [transbalai, preterpasi], poezia verbo uzita kun ŝtormoj (vidu Jes. 8:8, Ijob 4:15, Ĥab. 1:11). En Ijob 9:11 kaj 11:10 חלף raportas al la kolero de Dio. Tiel, la atbaŝon permesas ni legi Jeremia 25:38:

Kiel leono Li foriras, Li transŝtormas; la tero fariĝas ruino.
Though the verse is difficult,9 the word סכו has caused some grief for translators. Driver renders it “His covert.”-10 Thompson and Bright read it as “His thicket.”-11 The Targum reads סכו as מכרכיה [His fortress] adding: מן קדם חרב סנאה דהיא כחמר מרויא [from before the sword of the enemy, which is like an intoxicating wine.]-12 9

10

11

12

Kvankam la verso estas malfacila,9 la vorto סכו kaŭzis iun doloron por tradukistoj. Drajver faras ĝin “Lia sekretejo”-10 Tamsen kaj Brajt legas ĝin kiel “Lia dornejo.”-11 La Targumo legas סכו kiel מכרכיה [Lia fortejo] aldonas: מן קדם חרב סנאה דהיא כחמר מרויא [de antaŭ la glavo de la malamiko, kiu estas kiel ebriiga vino.]-12
However, when we recall the word’s context dealing with the storm of The Lord and the previous connection between The Lord’s lion-like roar [שאג] and His destruction [בתר], we find support for the atbash חלף/סכו. The latter reinforces the former by referring us to the mention of The Lord’s tempest in Jeremiah 25:32. Note also how this passage refers us to the previous three atbash in this chapter by mentioning a “lion,” which reminds us of בתר/שאג [roar/cut];xxiv “desolation” (25:36-38), which harks to יכלם/מלכי [kings of/destroy them];xxv and היונה [the oppressor] (25:31-32), which recalls בבל/ששך [Sheshak/Babylon] (cf. Jer. 50:16).xxvi Moreover, in addition to the literary sophistication of the atbash is the power which such lingual inversions possessed for the ancients. God’s lion-like dwelling becomes quite literally the storm on which He rides. xxiv

xxv

xxvi

Tamen, kiam ni memoras la kuntekston de la vorto pri la Sinjora ŝtormo kaj la antaŭa interligo inter la Sinjora leona muĝo [שאג] kaj Lia detruo [בתר], ni trovas subtenon por la atbaŝo חלף/סכו. Ĉi-lasta plifortigas la antaŭan per referenco al la mencio de la tempesto de la Eternulo en Jeremia 25:32. Rimarku ankaŭ kiel ĉi tiu perikopo aludas nin al la antaŭaj tri atbaŝoj en ĉi tiu ĉapitro per mencio de “leono,” kiu nin memoras בתר/שאג [ekbrui/tranĉi];xxiv “ruino/dezerto,” (25:36-38), kiu memorigas יכלם/מלכי [reĝoj de/pereigos ilin];xxv kaj היונה [la premanto] (25:31-32), kiu memorigas בבל/ששך [Ŝeŝak/Babel] (vidu Jer. 50:16).xxvi Krome, krom la literatura sofisticado de la atbaŝo, estas la potenco, kiun tiaj lingvaj inversioj posedis por la antikvuloj. La leona loĝado de Dio fariĝas tute laŭvorte la ŝtormon, sur kiu Li rajdas.
[ 7. Jer. ] 34:14[a]חפשי
In the seventh year each of you must let go any fellow Hebrew who may be sold to you; when he has served you six years, you must set him free [חפשי].  En ĉiu sepa jaro forliberigu ĉiu sian fraton Hebreon, kiu estas vendita al vi kaj servis al vi ses jarojn, kaj permesu al li foriri de vi tute libera [חפשי].
Commentaries note very little other than the odd switch from plural to singular address in 14a,13 or whence Jeremiah derives his material (i.e., Deut 15:1, 15:12).14 Nevertheless, the repetition of חפשי suggests that is should be scrutinized closely. As in the cases above, this repetition serves to mark the presence of an atbash; חפשי [free] becomes סובם [their turning]. 13

14

Komentaroj rimarkas tre malmulte krom la stranga ŝaltilo el pluralo al unuopa adreso en 14a,13 aŭ de kie Jeremia derivas sian materialon (kiu estas Readmono 15:1, 15:12).14 Tamen, la ripeto de חפשי sugestas, ke tio devas enketi intense. Kiel en la kazoj supre, ĉi tia ripeto utilas por marki la ĉeeston de atbaŝo; חפשי [libera] iĝas סובם [ilia turno].
This atbash also finds rehearsal elsewhere in the chapter. In this case, the echo comes in the form of a synonym to the root סבב, namely שוב:

Lately you turned about [תשבו] and did what is proper in My sight…

and

but now you have turned back [תשבו] and have profaned My name (34:15-16).

The root סבב, like שוב, can mean “repent” and “backslide” (e.g. I Kg. 18:37 [hiph’il-xxvii] and Ps. 71:21-xxviii where it appears along with תשוב), suggesting that Jeremiah chose to emphasize the case of the freed slave in order to deliver an atbash.15 That elsewhere Jeremiah exploits the connection between the roots שוב and סבב for rhetorical purposes suggests that this is the case.16 Further, Jeremiah provided a clue to the atbash here by adding:

But your fathers would not listen to Me, nor turn [הטו] their ear (34:14).
xxvii

xxviii

15

16

Ĉi tia atbaŝo ankaŭ trovas reaŭdado aliloke en la ĉapitro. En ĉi tiu kazo, la eĥo venas en la formo de sinonimo al la radiko סבב, nome שוב:

Nun vi pentis [תשבו], kaj faris bonon antaŭ Miaj okuloj…

and

sed vi ŝanĝiĝis [תשבו], kaj malsanktigis Mian nomon (34:15-16).

La radiko סבב, kiel שוב, povas signifi “penti” kaj “defali” (ekz. I Reĝ. 18:37) [hiph’il-xxvii] kaj Ps. 71:21-xxviii kie ĝi aperas kune kun תשוב), sugestante, ke Jeremia elektis substreki la kazon de la liberigita sklavo por liveri atbaŝon.15 Kiu aliloke Jeremia eksplodas la rilaton inter la radikoj שוב kaj סבב por retorikaj celoj sugestas, ke ĉi tio estas la kazo.16 Plue, Jeremia provizas indiketon al la atbaŝo ĉi tie aldonante:

sed viaj patroj ne aŭskultis Min kaj ne alklinis [הטו] sian orelon (34:14).
Moreover, shortly after his harangue in 34:18-20, Jeremiah compares the backsliders-xxix to the calf which Abraham divided into two pieces [בתריו] (Gen. 15:9-10, 17-21). We have mentioned this pericope-xxx already in connection with the atbash in 25:30 [בתר/שאג]. Jeremiah’s comparison, therefore, is apt and provides for the reader an important clue for its decipherment by referring us (like many another atbash) to a previous atbash. The language of reversal again encapsules the reversal which Jeremiah 34:14 describes: slaves are turned into [סבב] free men. xxix

xxx

Plue, baldaŭ post sia insulto en 34:18-20, Jeremia comparas la defalintuloj-xxix al la bovido, kiun Abraham dividis en du pecojn [בתריו] (Gen. 15:9-10, 17-21). Ni menciis ĉi tiun perikopo-xxx jam rilate al la atbaŝo en 25:30 [בתר/שאג]. La komparo de Jeremia, do, estas helpema kaj provizas al la leganto gravan indiketon por ĝia deĉifro referente al ni (kiel multaj aliaj atbaŝoj) al antaŭa atbaŝo. La lingvo revertada denove kaptas la reverton, kiun Jeremia 34:14 priskribas: sklavoj iĝitis [סבב] liberaj viroj.
Richard C. Steiner’s article “The Two Sons of Neriah and the Two Editions of Jeremiah in the Light of Two Atbash Code-Words for Babylon,”-xxxi came to my attention only after my article went to press. Since he too discusses atbash in Jeremiah, a few brief remarks seem warranted. Steiner examines the atbash data with an eye toward uncovering the purpose of the repeated cipher sheshak/Babel, and concludes that concealment served to avoid political repercussions. As he remarks: “Only during the Neo-Babylonian period was there reason to disguise anti-Babylonian sentiments.”-xxxii In the light of the newly uncovered examples of atbash discussed here, it is clear that Steiner’s thesis requires modification, since these additional examples must be considered as well. xxxi

xxxii

Artikolo de Riĉard Stajner “La Du Filojn de Nerija kaj la Du Eldonoj de Jeremia en la Lumo de Du Atbaŝa-Cifra-Vortoj por Babel,”-xxxi atentis mian atenton nur post kiam mia artikolo iris premi. Pro tio, ke li ankaŭ diskutas en Jeremia, kelkaj mallongaj rimarkoj ŝajnas taŭga. Steiner ekzamenas la atbaŝajn informojn por malkovri la celon de la ripetita cifra ŝeŝak/Babel, kaj finas ke kaŝado utilis por eviti politikajn reagojn. Kiel li remarkas: “Nur dum la nova-babela periodo estis kialo por kaŝi kontraŭ-babelajn sentojn.”-xxxii Al la lumo de la nove malkovritaj atbaŝajn ekzemploj diskutis ĉi tie, estas klare, ke la tezo de Steiner postulas modifon, ĉar ĉi tiaj pliaj ekzemploj devas konsideriti ankaŭ.
Notes  Steletoj
cf 1 Nögel, note i. xiv Vidu 1 Nögel, steleto i.
Note xvi above links directly to the atbash table in 1 Nögel. xvi Steleto xvi supre ligilas rekte al la atbaŝan tabelon en 1 Nögel.
Atbash sequence numbers are continued here from Part I, as well as the Roman numerals for translator’s notes. xvii Atbaŝaj sekvencaj nombroj daŭras ĉi tie de la Parto I, same kiel la romaj nombroj por la tradukistaj notoj.
elingos– Esperanto seems ill-equipped for swordplay: best guess for English “will unsheath,” lit from + socket + future tense. xviii elingos– Esperanto ŝajnas malbone ekipita por glavuzado: plej bona diveno por angle “will unsheath,” el + ing + os
The moderns differ from the ancients in this regard. Rashi sees the “dead” as a reference to Jehoiakim. Radak reads the verse as a restriction on how much one should mourn for the dead and cites Mo’ed Qatan 27b as support. Cf., Driver, The Book of the Prophet Jeremiah, p. 128; Thompson, The Book of Jeremiah, p. 476 who see the “dead” as Josiah. 1 La modernuloj diferencas de la antikvuloj ĉi-rilate. Raŝi vidas la "mortintan" kiel referencon al Jehojakim. Radak legas la verson kiel limigo pri kiom oni devas plori pri la mortintoj kaj citas Mo'ed Katan 27b kiel subteno. Vidu Drajver, La Libro de la Profeto Jeremia, p. 128; Tamsen, La Libro de Jeremia, p. 476 kiuj vidas la “mortintan” kiel Joŝija.
lex talionis– the law of retaliation, whereby a punishment resembles the offense committed in kind and degree (Dictionary), simply put, an eye for an eye. xix lex talionis– la reprezalia leĝo, per kiu puno similas la ofendon faritan en speco kaj grado (Vortareto), simple, okulon pro okulo.
This might explain why Jeremiah uses Jehoahaz’s private name שלם [lit.: he is at peace] in 22:11. 2 Ĉi tio povus klarigi kial Jeremia uzas la privatan nomon de Jehoaĥaz שלם [senmetafore: li estas ĉe paco] en 22:11.
Thompson, The Book of Jeremiah, p. 518 and Bright, Jeremiah, p. 161, note that if the “kings of” is a mistake for “the kings of זמכי,” as some suggest, then it too is an atbash for עילם [Elam]. The lack of textual evidence, however, makes this mere speculation. The LXX omits this verse. 3 Tamsen, La Libro de Jeremia, p. 518 kaj Brajt, Jeremia, p. 161, rimarku, ke se la “reĝoj de” estas eraro por “la reĝoj de זמכי” kiel iuj sugestas, tiam ĝi ankaŭ estas atbaŝo al עילם [Elam]. La manko de laŭteksta evidenteco faras ĝi tiun nurajn spekuladon. La LXX preterlasas ĉi tian verson.
(25:26) [The citation was moved here because of problems with web browser automatic left-right, right-left display.] xx (25:26) [La citaĵo estis movita ĉi tie ĉar problemoj kun foliumiloj aŭtomata maldekstre-dekstra, dekstre-maldekstra montro.]
Bright, Jeremiah, pp. 162, 164. 4 Brajt, Jeremia, pp. 162, 164.
See, e.g. Thompson, The Book of Jeremiah, p. 518. 5 Vidu, ekzemple Tamsen, La Libro de Jeremia, p. 518.
Wilfred G.E. Watson, “Reversed Rootplay in Ps 145,” Biblica 62 (1981), pp. 101-102. Read here. 6 Welfred G.E. Ŭatson, “Reversita Radikaludado en Ps 145,” Biblica 62 (1981), pp. 101-102. Legu ĉi tie.
palindrome– a word, phrase or sequence that reads the same backward as forward, e.g. madam or nurses run, Dictionary. xxi palindromo– vorto, frazo aŭ sekvenco, kiu legas la saman inversen kiel antaŭen, Vortareto. Ekzemple el wiktionary: erare (incorrectly), sonos (will sound), Ne mateno, bone tamen (Not morning, it's good however.).
pi’el– intensive action, active voice per Hebrew grammar. xxii pi’el– intenca ago, aktiva voĝo per hebrea gramatiko (angle).
See, e.g., Driver, The Book of the Prophet Jeremiah, p. 152, n.b; Thompson, The Book of Jeremiah, p. 519; Bright, Jeremiah, p. 161. 7 Vidu, ekzemple, Drajver, La Libro de la Profeto Jeremia, p. 152; Tamsen, La Libro de Jeremia, p. 519; Brajt, Jeremia, p. 161.
The the [sic] preposition כ in ככלי [as a weapon] (often translated “vessel”) has caused problems for translators. I take it to convey the image of a weapon dropped in defeat. The translation “vessel” makes no sense in the context of Jeremiah 25 which concerns The Lord’s battle against the nations. 8 La prepozicio כ en ככלי [kiel armilo] (ofte tradukitis “vazo”) kaŭzis problemojn por tradukistoj. Mi prenas ĝin por transdoni la bildon de armilo faligita en malvenko. La traduko “vazo” ne havas senton en la kunteksto de Jeremiah 25, kiu koncernas la batalon de la Eternulo kontraŭ la nacioj.
cf atbash 8, here. xxiii Vidu atbaŝo 8, ĉi tie
Most difficult is how to treat 25:38c: מפני חרוך היונה and the variant reading found in the LXX: μαχαιρας [sword]. 9 Plej malfacile estas kiel trakti 25:38c: מפני חרוך היונה kaj la varianta legado trovita en la LXX: μαχαιρας [glavo].
Driver, The Book of the Prophet Jeremiah, p. 154. 10 Drajver, La Libro de la Profeto Jeremia, p. 154.
Thompson, The Book of Jeremiah, p. 519; Bright, Jeremiah, p. 160. 11 Tamsen, La Libro de Jeremia p. 519; Brajt, Jeremia, p. 160.
We also may read the latter half “as wet clay.” Is this a reference to the atbash סיג/חמר [cf 1 Nögel, atbash 1.] in Jeremiah 18:2-4? 12 Ni ankaŭ povas legi la lastan duonon “kiel malseka argilo.” Ĉu ĉi tio estas referenco al la atbaŝo סיג/חמר [vidu 1 Nögel, atbaŝo 1.] en Jeremia 18:2-4?
See, e.g., William L. Holladay, Jeremiah 2: A Commentary on the Book of Jeremiah Chapters 26-52 (Minneapolis: Fortress Press, 1989), p. 241. 13 Vidu, ekzemple, Ŭ.L. Haladej, Jeremia 2: Komentaro pre la Libro de Jeremia Ĉapitroj 26-52 (Minneapolis: Fortikaĵa Aldono, 1989), p. 241
See, e.g., Bright, Jeremiah, p. 222. 14 Vidu, ekzemple, Brajt, Jeremia, p. 222.
hiph’il– causal action, active voice per Hebrew grammar. xxvii hif’il– kaŭza ago, aktiva voĝo per hebrea gramatiko (angle).
[kal] was marked here for deletion by proofreader. xxviii [kal] estis markita ĉi tie por forigo de pruveganto.
Though Radak also is correct in conjecturing that Jeremiah chose this case in order to stop the poorer classes, who were freed from their wealthier overlords and then re-enslaved, from defecting to the Babylonian side. 15 Kvankam Radak ankaŭ korektas konjektante, ke Jeremia elektis ĉi tiun kazon por malhelpi la plej malriĉajn klasojn, liberigitajn de siaj pli riĉaj mastroj kaj poste re-sklaviĝitis, malfavoraj al la babelan flankon.
See, Bernhard W. Anderson, “‘The Lord Has Created Something New’: A Stylistic Study of Jeremiah 31:15-22,” in Leo G. Perdue and Brian W. Kovacs, eds., A Prophet to the Nations: Essays on Jeremiah Studies (Winona Lake, IN.: Eisenbrauns, 1984), pp. 367-380, especially 380. 16 Vidu Bernhard Ŭ. Andersen, “‘La Sinjoro Kreis Io Novan’: Estila Studo de Jeremia 31:15-22,” en Leo G. Perdu kaj Brajen Ŭ. Kovaks, redaktistoj, Profet en la Nacioj: Tezoj pri Jeremiaj Studoj (Wenona Lago, Indiana: Ajsenbraŭns, 1984), pp. 367-380, speciale 380.
pericope defined at 1 Nögel, note ix xxx perikopo definis ĉe 1 Nögel, steleto ix
VT 46 (1996), 74-84 xxxi VT 46 (1996), 74-84
Ibid., 83-84. See also analysis at 1 Nögel 83, 85, and 3 Nögel 249-50. xxxii Ibid., 83-84. Vidu ankaŭ analizon ĉe 1 Nögel 83, 85 kaj 3 Nögel 249-50..
Scott B. Noegel (Jewish Bible Quarterly, 24/3, 1996), 160-166. xv Skat B. Nogel (Juda Biblio Kvarone, 24/3, 1996), 160-166.